استرس یكی از بیماری‌های روانی است كه در طول زندگی همه آن را تجربه می‌كنند.


در قدیم قاتل جان مردم، بیشتر بیماری‌های عفونی و واگیردار بودند و مرگ افراد جوان بسیار نادر بود، مگر بر اثر همین بیماری‌ها. امروزه با توسعه شبکه‌های بهداشت و راه‌های پیشگیری از بیماری‌های واگیردار، چهره بیماری‌ها تغییر کرده و موارد مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری‌ها کمتر مشاهده می‌شود. در این بین با بالارفتن سطح بهداشت و آگاهی و سواد مردم، زندگی شهرنشینی هم افزایش‌یافته است و زندگی ماشینی و تبعات منفی آن بدون آنکه متوجه باشیم، بلای جانمان شده است. زندگی مدرن بی‌تحرکمان کرده و تغذیه آماده و ناسالم را برایمان به ارمغان آورده که تبعات آن سال‌هاست به زنگ خطر تبدیل شده است. افزایش بیماری‌های قلبی- عروقی و سرطان‌ها این روزها بیشترین دلایل مرگ در کشور ماست و هم‌اکنون آمارها نشان می‌دهد تعداد مرگ‌های غیرطبیعی در پایتخت روبه‌ افزایش است.

طی 10 ماه گذشته، 40 هزار تهرانی فوت کرده‌اند ولی فقط 15 نفر از آنها به مرگ طبیعی از دنیا رفته‌اند. سازمان بهشت‌زهرا، در آخرین بررسی خود از علل مرگ شهروندان تهرانی، آمارهای تامل‌برانگیزی را اعلام کرده است. نتایج این بررسی نشان می‌دهد مردان تهرانی 30 درصد بیشتر از زنان فوت کرده‌اند و علاوه بر حوادثی مانند سوختگی (149 نفر)، گازگرفتگی (74 نفر)، ضربه مغزی (378 نفر)، غرق‌شدن (42نفر) که عامل مرگ تهرانی‌ها بوده، 55 نفر نیز بر اثر ضربه‌های چاقو و نزاع از دنیا رفته‌اند. در 10 ماهه گذشته، ایست قلبی بیشترین قربانی را در تهران گرفته و 4 هزار شهروند تهرانی را به کام مرگ برده است. آنچه بیش از همه اینها اهمیت دارد، مرگ بر اثر شوک است. این بررسی نشان می‌دهد از ابتدای سال تاکنون 201 نفر بر اثر شوک عصبی، 483 نفر بر اثر شوک سپتیک و 300 نفر بر اثر شوک کاردیوژنیک از دنیا رفته‌اند. اگرچه بیماری‌های اعصاب‌ تنها عامل مرگ 7 نفر بوده اما آنچه باید به آن توجه کرد،‌ این است که چه عواملی باعث افزایش شوک‌های مرگ‌آور شده است و آیا این مرگ‌ها با استرس‌های زندگی شهری و شیوه زندگی تهرانی‌ها ارتباط دارد یا نه؟

مرگ‌های غیرطبیعی در کمین تهرانی‌ها
دکتر مجید ابهری، روان‌شناس و آسیب‌شناس اجتماعی، شوک را به دق و دق‌مرگ شدن تعبیر می‌کند: «در گذشته، مرگ بر اثر شوک عصبی و شوک‌های مرگ‌آوری مانند شوک کاردیوژنیک کمتر مشاهده می‌شد ولی آمارهای امسال نشان می‌دهد این‌گونه مرگ‌ها شهروندان تهرانی را تهدید می‌کند و مرگ‌های غیرطبیعی در کمین تهرانی‌هاست. علاوه بر آن، مرگ بر اثر شوک‌های مرگبار در تهران نسبت به سال گذشته و در مردان بیشتر مشاهده شده و گروه سنی 30 تا 55 سال قربانیان اصلی این شوک‌ها هستند.»

این متخصص علوم رفتاری در مورد علل افزایش شوک‌های مرگ‌آور اعتقاد دارد: «زندگی شهرنشینی، فشارها و تنش‌های عصبی و روانی و آلودگی‌های محیطی، از مهم‌ترین عوامل بروز شوک‌های مرگ‌آور هستند و بحران‌های اقتصادی، فقر و نداری بعد از آلودگی هوا و آلودگی صوتی دومین عامل دق‌مرگ شدن است. در واقع یکی از علل افزایش سکته‌ها و مرگ‌های ناشی از شوک، استرس‌های زندگی شهری و مشکلات اقتصادی است. متاسفانه در همه محافل اجتماعی و حتی در میان افرادی که با دلار سر و کار ندارند، صحبت از گرانی و بالا رفتن نرخ ارز و سکه است که خود از عوامل ایجاد استرس در بین مردم محسوب می‌شود. علاوه بر آن، مشکلات اقتصادی و گران شدن روزانه مایحتاج مردم، استرس‌ها را تشدید می‌کند. فردی که می‌خواهد گوشت بخرد، در تمام طول مسیر از منزل تا مغازه گوشت‌فروشی، استرس دارد که آیا دوباره قیمت گوشت بالا رفته یا نه؟ بنابراین یکی از ابزارهای کاهش مرگ در اثر شوک، کاهش استرس‌های زندگی و مهار گرانی است.»

به گفته این استاد دانشگاه شهید بهشتی، بالابردن نشاط اجتماعی، انعکاس محدود یا کم اخبار اقتصادی و اخبار آزاردهنده و تلخ و رفع مشکلات اقتصادی تا حد زیادی می‌تواند استرس‌های روزمره مردم را کاهش و از افزایش چنین مرگ‌هایی پیشگیری کند.

استرس‌های زندگی شهری به‌طور غیرمستقیم با شوک‌های مرگ‌آور مرتبط است
استرس یکی از بیماری‌های روانی است که در طول زندگی همه آن را تجربه می‌کنند، اما وقتی به صورت مزمن درمی‌آید، کمی نگران‌کننده است. حال این سوال مطرح است که مشکلات روانی در بروز شوک‌های مرگ‌آور چقدر موثر هستند؟

دکتر مجید صادقی، روان‌پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، چند عامل را در بروز شوک‌های مرگ‌آور دخیل می‌داند که یکی از آنها مشکلات روانی است: «استرس به‌طور مستقیم در بروز مرگ‌های ناگهانی اثر مستقیم ندارد، اما استرس‌های درازمدت، می‌تواند بیماری‌های قلبی- عروقی را تشدید کند، بهبود سرطان‌ها را به تاخیر بیندازد. افسردگی هم طول عمر را کوتاه می‌کند. باید بدانیم استرس و مشکلات روانی در کنار عوامل دیگر یعنی آلودگی هوا، تغذیه نامناسب، سبک زندگی شهری بدون تحرک و ماشینی به طور غیرمستقیم در بروز شوک و مرگ‌های ناشی از آن موثر است.»

دکتر صادقی توصیه می‌کند: «برای اینکه بتوانیم از بروز چنین شوک‌ها و مرگ‌ومیر‌های ناشی از آنها پیشگیری کنیم، لازم است سبک زندگی‌مان را اصلاح کنیم، تغذیه مناسب و تحرک بدنی کافی داشته باشیم و استرس‌های روزمره را کاهش دهیم، چون استرس‌های مزمن در کنار سایر ریسک‌‌فاکتورهای خطر می‌تواند بسیاری از بیماری‌‌های مزمن را تشدید کند.»

شوک چگونه به وجود می‌آید؟
زمانی که فشارخون در بدن به شدت افت می‌کند، به‌گونه‌ای که خون به ارگان‌های حیاتی بدن نمی‌رسد، در اصطلاح پزشکی بدن دچار شوک می‌شود اما مکانیسم این شوک در بدن چگونه است و چطور تشدید می‌شود؟

دکتر امیرعلی سهراب‌پور، متخصص داخلی در این‌باره توضیح می‌دهد: «شوک در اصطلاح علمی و پزشکی یعنی حالتی که فشارخون فرد به شدت افت می‌کند و دیگر خون در سرخرگ‌ها به اندازه‌ای که باید، پمپ نشود و به ارگا‌ن‌های حیاتی نرسد. در این حالت ابتدا مغز و بعد کلیه‌ها و سیستم‌ قلبی دچار مشکل می‌شوند. دلایل مختلفی در ایجاد شوک موثرند، یکی از آنها مشکلات قلبی- عروقی است، به گونه‌ای که زمانی که سکته وسیع قلبی رخ می‌دهد، پمپ قلب از بین می‌رود، فشارخون به شدت افت می‌کند و فرد دچار شوک می‌شود.  شوک سپتیک، زمانی ایجاد می‌شود که عفونت شدید در بدن پخش ‌شود و موادی در بدن آزاد ‌شوند که باعث گشاد شدن رگ‌ها می‌شوند و قلب هر چه تلاش می‌کند، نمی‌تواند خون را در بدن پمپ کند. در نتیجه فشارخون به شدت افت می‌کند و فرد دچار شوک خواهدشد.»

دکتر سهراب‌پور در مورد عواملی که این شوک‌ها را به وجود می‌آورند، بیان می‌کند: «شاید بتوان ارتباط زندگی شهری و ماشینی با بروز شوک‌های مرگ‌آور را تایید کرد، چون آمارها نشان می‌دهد بیماری‌های قلبی- عروقی و سکته‌های قلبی شدید، در کشور شایع شده بنابراین می‌توان نتیجه گرفت یکی از دلایل شوک، سکته‌های قلبی است که عدم‌تحرک، سیگار و تغذیه بد نقش مهمی در بروز آن دارند و همه این ریسک‌فاکتورها در زندگی شهرنشینی مشاهده می‌شوند. بررسی‌های متعدد در کشور نشان می‌دهد میزان ابتلا به چاقی، دیابت، چربی و فشارخون بالا رو به افزایش است و نقش استرس در بروز سکته‌های سنگین و شوک‌های مرگ‌آور بسیار کمتر از فشارخون بالا، نداشتن‌تحرک، تغذیه نامناسب و چاقی است. در واقع در کشورهایی که این ریسک‌فاکتورها کنترل شده، بروز بیماری‌های قلبی- عروقی در آنها کاهش پیدا کرده است.»

قند، چربی، فشارخون، چاقی و دخانیات سال‌هاست جان‌ انسان‌ها را می‌گیرند
به گفته این استادیار دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، تاثیر آلودگی‌ هوا بر بروز شوک و مرگ‌های ناشی از آن به گونه‌ای است که کار افرادی که زمینه فشارخون، بیماری‌های قلبی و چاقی دارند، بی‌تحرک هستند یا سیگار می‌کشند، در زمان آلودگی هوا بیشتر به بیمارستان‌‌ها می‌کشد و میزان مرگ‌ومیر در آنها افزایش می‌یابد. در حقیقت آلودگی هوا در بروز شوک و مرگ‌های ناگهانی در افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند، ضربه نهایی را می‌زند. دکتر سهراب‌پور باز هم تاکید می‌کند که نکته مهم در پیشگیری از چنین بیماری‌های خطرناکی، این است که دنبال اکسیر سلامت یا فرمول جدیدی نباشیم: «از سال 1950، یعنی بعد از جنگ جهانی دوم، تحقیقات دانشمندان نشان داد قند، چربی، فشارخون، چاقی و دخانیات انسان‌ها را می‌کشد. سال 2000 نیز این تحقیقات دوباره انجام گرفت و باز هم همان نتایج به دست آمد بنابراین باید به گونه‌ای زندگی کنیم که این 5 ریسک‌فاکتور ما را از پای درنیاورد.» این متخصص داخلی، شوک را مترادف دق‌مرگ شدن نمی‌داند و می‌گوید: «مردم ممکن است در صحبت‌های عامیانه خود، بگویند فردی که دچار شوک‌شده، دق‌کرده، اما این تعبیر جنبه علمی ندارد چون یک نوع شوک عصبی وجود دارد که وقتی فرد خبر خیلی بدی می‌شنود، رخ می‌دهد و فرد غش می‌کند ولی بعد از چند ساعت به هوش می‌آید و مشکلی برایش ایجاد نمی‌شود، همچنین نکته مهم‌تر آنکه شوک عصبی نادر است و چندان کشنده هم نیست.»

فقط نیمی از افرادی که دچار شوک کاردیوژنیک می‌شوند، زنده می‌مانند
جالب است بدانید شوک‌های کشنده‌ای مانند کاردیودژنیک بیشتر در سنین جوانی رخ می‌دهد. دکتر محراب مرزبان، جراح قلب و عضو هیات مدیره انجمن جراحان قلب و عروق، این مطلب را بیان می‌کند و توضیح می‌دهد: «شوک قلبی یا شوک کاردیوژنیک بیشتر در بیمارانی رخ می‌دهد که در سنین جوانی سکته می‌کنند. وقتی افراد مسن دچار سکته می‌شوند، به دلیل اینکه زمان لازم برای تشکیل رگ‌های فرعی بوده، خونرسانی به منطقه آسیب‌دیده بهتر انجام می‌شود و میزان تخریب و آسیب قلب کمتر می‌شود و سکته وسیع کمتر به وقوع می‌پیوندد، اما در افراد جوان، زمان کافی برای تشکیل رگ کمکی و جانبی وجود ندارد و سکته وسیع‌تر خواهد بود، سکته وسیع نیز یکی از عوامل شوک کاردیوژنیک است. زمانی که 40 درصد عضله قلب بر اثر سکته آسیب ببیند، فرد دچار نارسایی قلبی و شوک می‌شود و فقط 50 درصد از افرادی که دچار شوک کاردیوژنیک می‌شوند، درمان می‌شوند و نیمی دیگر از بین می‌روند. سن ابتلا به بیماری عروق کرونر در کشور ما از متوسط کشورهای اروپایی و آمریکا 8 تا 10 سال پایین‌تر است و تحقیقات نشان داده در سال‌های اخیر تغذیه نامناسب، کم‌تحرکی، آلودگی هوا و استعمال دخانیات افزایش‌یافته و به نوعی اپیدمی شده که باید این مساله جدی گرفته شود در غیر این صورت تعداد مرگ‌ومیرها افزایش خواهد یافت.»

این جراح قلب در مورد نقش استرس‌های زندگی شهری در بروز این شوک‌ها توضیح می‌دهد: «استرس‌های شدید می‌تواند عامل بروز برخی شوک‌ها باشد، مثلا گزارش شده پیرمردی دچار سکته شده و فوت کرده و همسرش نیز با شنیدن خبر مرگ شوهر سکته کرده و فوت کرده است. بعد از کالبدشکافی، مشخص می‌شود پیرزن هیچ بیماری قلبی‌ای نداشته و بر اثر شوک روانی شدید، دچار گرفتگی شدید در عروق کرونر نیز شده و فوت کرده است. این نوع شوک که از آن به قلب شکسته تعبیر می‌شود، با استرس‌های شدید روانی مرتبط است اما مکانیسم دیگر استرس‌ این است که ریسک‌فاکتورهای دیگر خطر را تشدید می‌کند. تحقیقات نشان داده در افرادی که زندگی پراسترسی دارند یا تیپ شخصیتی آنها استرسی است، کنترل چربی مشکل‌تر است و آثار چربی بر عروق آنها 2.5 تا 3 برابر بیشتر خواهدبود. همچنین بیماری دیابت و عدم کنترل آن در افراد دچار استرس بیشتر خواهد بود. در مجموع می‌توان گفت استرس‌ها و تنش‌هایی که در زندگی شهری، به‌خصوص در پایتخت، وجود دارد، بر بروز شوک کاردیوژنیک موثر و یکی از ریسک‌فاکتورهاست. علاوه بر آن، آلودگی هوا، مسایل اقتصادی، ترافیک، کم‌تحرکی، فشارخون، دیابت و چاقی نیز عوامل مهمی هستند که در بروز شوک‌های مرگ‌آور تاثیر می‌گذارند و برای پیشگیری از آنها باید همه این عوامل را کنترل کرد.»

به نظر می‌رسد باید آستین‌ها را بالا بزنیم و دست به کار شویم و نگذاریم پیامدهای ناسالم زندگی شهری زندگی‌مان را تحت‌تاثیر قرار دهد و سلامتمان را به خطر بیندازد. هرچند کنترل عوامل محیطی خطرناک فقط از عهده ما خارج است اما ریسک‌فاکتورهای بسیاری از بیماری‌ها را می‌توانیم به تنهایی کنترل کنیم.

گردآوری: گروه سلامت سیمرغ
www.seemorgh.com/health
منبع : salamatiran.com

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه